สื่อประชาสัมพันธ์
5 ความแตกต่างหลักระหว่าง Science Based Targets initiative (SBTi) V1 และ V2
96
04/08/2569
.
อัปเดตมาตรฐานเวอร์ชันล่าสุดจาก SBTi ถือเป็นก้าวที่สำคัญที่จะเปลี่ยนเป้าหมายระดับโลกให้เป็น "แผนการลงมือทำจริง" เพื่อยกระดับความเข้มงวด ความโปร่งใส และเพิ่มความยืดหยุ่นในทางปฏิบัติให้กับภาคธุรกิจ สอดรับกับเศรษฐกิจยุคปัจจุบัน รวมทั้งสอดคล้องกับเป้าหมายการจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียส ตามความตกลงปารีส โดยมีโครงสร้างความแตกต่างที่สำคัญระหว่าง Corporate Net-Zero Standard Version 1.0 (และ v1.2) กับ Version 2.0 (Draft/Upcoming) สรุปได้ดังนี้
.
1. ระบบประเมินผลแบบวนลูป (Continuous Accountability vs One-off Validation)
Version 1: เมื่อบริษัทส่งเป้าหมายและผ่านการอนุมัติ (Validation) จาก SBTi แล้ว จะถือเป็นอันเสร็จสิ้นกระบวนการ (เว้นแต่จะมีการทบทวนทุก ๆ 5 ปี) ทำให้เกิดปัญหา "ตั้งเป้าแล้วปล่อยทิ้งไว้บนหิ้ง"
Version 2.0: เปลี่ยนเป็น Cyclical Validation Model คือการันตีความโปร่งใสต่อเนื่อง มีระบบตรวจเช็กสถานะตั้งแต่แรก (Entry Check) การตรวจสอบเป้าหมาย (Initial Validation) และมี Renewal Validation ทุก ๆ 5 ปี ร่วมกับการส่งรายงานความคืบหน้าประจำปี (Annual Progress Reporting) หากทำไม่ได้ตามเป้าต้องชี้แจงแนวทางแก้ไขเชิงรุก
.
2. การแบ่งกลุ่มบริษัทตามศักยภาพ (Tiered Approach: Category A & B)
SBTi V2 เลิกมองว่าทุกบริษัทมีกำลังเท่ากัน โดยแบ่งองค์กรออกเป็น 2 กลุ่มอย่างชัดเจน ได้แก่
Category A (บริษัทขนาดใหญ่ / ประเทศรายได้สูง) มีเกณฑ์ที่เข้มงวดมาก ต้องเปิดเผยแผนการเปลี่ยนผ่าน (Transition Plan) ภายใน 12 เดือน และต้องผ่านการทวนสอบข้อมูลก๊าซเรือนกระจกปีฐานแบบจำกัด (Limited Assurance) จากผู้ประเมินภายนอกซึ่งเป็นบุคคลที่สาม (Third-party)
Category B (SMEs / บริษัทในประเทศกำลังพัฒนา) ได้รับความยืดหยุ่นสูงขึ้น ทั้งในแง่ระยะเวลาการดำเนินงานและการผ่อนปรนข้อกำหนดบางประการ เพื่อให้เข้าถึงมาตรฐานดังกล่าวได้ง่ายขึ้น
.
3. แยกเป้าหมาย Scope 1 และ Scope 2 อย่างเด็ดขาด พร้อมเกณฑ์ไฟฟ้าที่เข้มงวด
Version 1: อนุญาตให้บริษัทตั้งเป้าหมายของ Scope 1 และ Scope 2 รวมกันได้ (Combined Targets)
Version 2.0: บังคับ แยกเป้าหมายออกจากกัน เพื่อความชัดเจนในการลดก๊าซเรือนกระจก
Scope 1 (การปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางตรง) เพิ่มทางเลือก Asset Decarbonization Plan (ADP) ให้บริษัทลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตามรอบอายุของเครื่องจักรหรือวัฏจักรการลงทุน (Capex) ได้ ไม่จำเป็นต้องลดเป็นเส้นตรงทุกปี ซึ่งสะท้อนความจริงทางธุรกิจมากขึ้น
Scope 2 (การปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางอ้อมจากการใช้ไฟฟ้าและพลังงานที่ซื้อมา) ยกระดับเกณฑ์ 100% Low-carbon electricity ภายในปี 2040 และเริ่มบังคับใช้การจับคู่สัญญาซื้อพลังงานสะอาดตามพื้นที่ (Geographic Matching) และตามช่วงเวลาจริง (Temporal/Hourly Matching) เพื่อป้องกันการใช้ใบรับรองพลังงานหมุนเวียน (RECs) แบบไร้ทิศทาง
.
4. ปรับแนวคิด Scope 3 มุ่งเน้นไปที่จุดวิกฤต (Focused & Flexible Scope 3)
Version 1: กำหนดเกณฑ์ครอบคลุมที่ค่อนข้างตึงและตายตัว (เช่น ต้องครอบคลุม 67% ของ Scope 3 สำหรับเป้าหมายในระยะสั้น และ 90% ในระยะยาว)
Version 2.0: หันมาเน้น "Priority Emissions" หรือหมวดหมู่ที่มีนัยสำคัญต่อโลกร้อนจริง ๆ (>5% ของ Scope 3 รวม) และเปิดช่องให้ทำ Supplier Engagement Targets (เช่น บังคับให้คู่ค้า Tier 1 ตั้งเป้า Net-Zero) รวมถึงยอมรับแนวคิด Insetting (การลดคาร์บอนภายในห่วงโซ่อุปทานตัวเอง) และแนวคิด "Supply Shed" ในกรณีที่ไม่สามารถตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ได้ 100%
.
5. ความชัดเจนเรื่องการใช้คาร์บอนเครดิต และการรับผิดชอบระหว่างทาง (Beyond Value Chain Mitigation (BVCM) & Neutralization)
Version 1: มีจุดเน้นไปที่การดักจับและกักเก็บคาร์บอนเพื่อชดเชยการปล่อยในส่วนที่เหลือทั้งหมด (Neutralization) ณ ปีเป้าหมาย Net-Zero เท่านั้น โดยช่วงเวลาระหว่างทางนั้นยังไม่มีกรอบที่ชัดเจน
Version 2.0: นำแนวคิด Beyond Value Chain Mitigation (BVCM) มาจัดหมวดหมู่ใหม่เป็น "ความรับผิดชอบต่อการปล่อยก๊าซเรือนกระจกระหว่างทาง (Ongoing Emissions Responsibility)" มีการให้สถานะแก่บริษัทที่ร่วมลงทุนในคาร์บอนเครดิตคุณภาพสูงตั้งแต่ตอนนี้ เช่น ระดับ Recognized หรือ Leadership และระบุชัดเจนว่าหลังปี 2035 บริษัท Category A จะถูกบังคับให้รับผิดชอบต่อคาร์บอนที่เหลือปล่อยเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนถึง 100% ณ ปี Net-Zero แต่สำหรับ Scope 3 ก็มีการเปิดช่องให้ใช้เครื่องมือทางการตลาด (เช่น Environmental Attribute Certificates: EACs) ภายใต้ขอบเขตที่จำกัดเพื่อช่วยขับเคลื่อนตลาด
.
จะเห็นได้ว่า V2 ไม่ได้เน้นแค่การ "ตั้งเป้าหมาย" อีกต่อไป แต่จะเน้นเรื่อง "การรายงานความก้าวหน้าและการลงมือทำจริง" (Implementation) เพื่อป้องกันปัญหา Greenwashing รวมทั้งมองว่า Scope 3 เป็นเรื่องใหญ่และท้าทายขึ้น โดยมาตรฐานใหม่บีบให้บริษัทขนาดใหญ่ต้องลงไปจัดการกับ Supply Chain ของตนเองอย่างจริงจังมากขึ้น ตลอดจน V2 ถูกออกแบบมาเพื่อให้ทำงานร่วมกับมาตรฐานการรายงานระดับโลกอื่น ๆ ได้ดีขึ้น เช่น GHG Protocol ที่กำลังปรับปรุงใหม่ และมาตรฐาน ISSB (IFRS S2) ส่วนข้อกำหนดและแนวทางการรับรองการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero GHG Emissions) ของ อบก. ที่อ้างอิงตามหลักการทางวิทยาศาสตร์ (SBT) ด้วยนั้น ก็อยู่ในระหว่างการปรับปรุงเพื่อให้สอดคล้องกับสากล โดยจะประกาศฉบับปรับปรุงประมาณเดือนตุลาคม 2569 ทั้งนี้สาระสำคัญที่ปรับปรุง อบก. จะมาสรุปให้ทราบในบทความฉบับถัดไป
.
ที่มา
https://files.sciencebasedtargets.org/.../Net-Zero...
https://standards.sciencebasedtargets.org/










