ตลาดคาร์บอนคืออะไร

ตลาดคาร์บอนคืออะไร

กลไกการลดก๊าซเรือนกระจก

  ตลาดคาร์บอน นับเป็นมาตรการทางเศรษฐศาสตร์รูปแบบหนึ่งที่ใช้สร้างแรงจูงใจให้เกิดการลดก๊าซเรือนกระจก โดยเริ่มเข้ามามีบทบาทชัดเจน นำไปสู่การปฏิบัติ และขยายผลอย่างต่อเนื่องในระดับสากลทั้งในกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว และกำลังพัฒนาหลังจากพิธีสารโตเกียว (Kyoto Protocol) มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2548

  ตลาดคาร์บอน หมายถึง ตลาดที่มีซื้อขายคาร์บอน (Carbon Market) โดยกำหนดให้ “คาร์บอนเครดิต” (ปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ลดลงได้จากการดำเนินโครงการลดก๊าซเรือนกระจก) และ/หรือ “สิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก” (ปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่สามารถลดได้ต่ำกว่าเป้าหมายลดก๊าซเรือนกระจกที่กำหนดให้องค์กรดำเนินการ ภายใต้ระบบซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก) เป็นสินค้าที่สามารถซื้อขายได้ และสามารถนำมาชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของผู้ซื้อ

  ในปัจจุบัน ตลาดคาร์บอนที่ดำเนินการอยู่ทั่วโลก จำแนกเป็น 2 ประเภท คือ

  1. ตลาดคาร์บอนภาคบังคับ (Mandatory carbon market) คือ ตลาดคาร์บอนที่มีการซื้อขายคาร์บอนเครดิตและสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สามารถนำมาชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพื่อให้บรรลุเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตามที่กฎหมายบังคับ (Legally binding target) หรือตามพันธกรณีระหว่างประเทศ ตัวอย่างของตลาดคาร์บอนรูปแบบนี้ ได้แก่ ตลาดคาร์บอนภายใต้พิธีสารเกียวโต เช่น

  • การค้า AAUs (Assigned Allowance Units) และ การค้า ERUs (Emission Reduction Units) จากกลไก Joint Implementation Project ระหว่างประเทศในภาคผนวกที่ 1
  • การค้า CERs (Certified Emission Reduction) จากกลไกการพัฒนาที่สะอาด (Clean Development Mechanism Project) ระหว่างประเทศภาคผนวกที่ 1 หรือ ประเทศพัฒนาแล้ว (ในฐานะผู้ซื้อ) กับประเทศนอกภาคผนวกที่ 1 หรือ ประเทศกำลังพัฒนา (ในฐานะผู้ขาย) เป็นต้น

   2. ตลาดคาร์บอนภาคสมัครใจ (Voluntary carbon market) คือ ตลาดคาร์บอนที่ถูกสร้างขึ้นโดยไม่ได้มีกฎหมายบังคับ การจัดตั้งตลาดมักเกิดจากความร่วมมือกันของภาคเอกชนเพื่อช่วยลดปัญหาด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโดยสมัครใจ ผู้ที่เข้าร่วมซื้อขายในตลาดอาจจะมีการตั้งเป้าหมายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของตนเอง (Voluntary cap-and-trade) ซึ่งไม่ได้มีผลผูกพันตามกฎหมาย (Non-legally binding target) และดำเนินการซื้อขายคาร์บอนเครดิตหรือสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกมาชดเชยปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของตนเอง

  นอกจากนี้ ตลาดคาร์บอนยังสามารถจำแนกตามขอบเขตทางภูมิศาสตร์ได้ 2 ระดับ คือ

  1. กลไกตลาดภายในประเทศ หมายถึง กลไกตลาดที่มีการซื้อขายคาร์บอนเครดิตและ/หรือสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกระหว่างบุคคลหรือองค์กรที่อยู่ภายในประเทศโดยอาจเป็นการดำเนินงานแบบภาคบังคับ หรืออาจเป็นแบบสมัครใจก็ได้

  ในกรณีของประเทศไทย องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. พัฒนาโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานของประเทศไทย (Thailand Voluntary Emission Reduction: T-VER) ขึ้นตั้งแต่ปีงบประมาณ 2557 เพื่อสนับสนุนให้ทุกภาคส่วน โดยเฉพาะผู้พัฒนาโครงการรายเล็ก มีส่วนร่วมในการลดก๊าซเรือนกระจกในประเทศโดยความสมัครใจ ขณะที่ไม่ต้องผ่านขั้นตอนที่ซับซ้อนและมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่าโครงการลดก๊าซเรือนกระจกตามกลไกการพัฒนาที่สะอาด (CDM) นอกจากนี้โครงการ T-VER ยังมีประโยชน์ร่วม (Co-benefit) ของการลดก๊าซเรือนกระจก เช่น ช่วยลดมลพิษ เพิ่มความร่มรื่นและพื้นที่สีเขียว ลดการใช้พลังงานและไฟฟ้า สนับสนุนเศรษฐกิจในชุมชนและอื่น ๆ รวมถึงส่งเสริมการพัฒนาอาชีพใหม่ ๆ ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้นด้วย

  2. กลไกตลาดระหว่างประเทศ หมายถึง กลไกตลาดที่มีการซื้อขายคาร์บอนเครดิตและ/หรือสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกข้ามประเทศ โดยมีวัตถุประสงค์หลัก คือ เพื่อให้ต้นทุนในการลดก๊าซเรือนกระจกต่ำลง ในกรณีที่ประเทศผู้ซื้อมีต้นทุนการลดก๊าซเรือนกระจกสูงกว่าประเทศผู้ขาย ตัวอย่างของกลไกตลาดระหว่างประเทศ ได้แก่

  • ระบบซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป (European Emission Trading Scheme: EU ETS) ที่มีการซื้อขายคาร์บอนเครดิตและสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกระหว่างประเทศสมาชิกและประเทศที่เข้าร่วมในระบบ EU ETS รวม 28 ประเทศ
  • การเชื่อมโยงระบบซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Emission Trading Scheme: ETS) ของรัฐแคลิฟอร์เนียในสหรัฐอเมริกากับ รัฐออนแทริโอและ รัฐควิเบกของแคนาดา ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการภายใต้ระบบ ETS ของทั้งสามมลรัฐที่มีการบังคับให้ผู้ประกอบการในภาคพลังงานต้องลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงตามที่กฎหมายกำหนด สามารถซื้อสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของมลรัฐอื่นไปชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของตนเองได้

ข้อเปรียบเทียบตลาดภาคสมัครใจและภาคบังคับ

ประเด็นเปรียบเทียบ ตลาดคาร์บอนแบบบังคับ ตลาดคาร์บอนแบบสมัครใจ
หน่วยงานดูแลตลาด ภาครัฐ กลุ่มผู้สนใจหรือองค์กรเอกชนสามารถดำเนินการเอง หรือจัดตั้งองค์กรขึ้นใหม่ได้
ระบบ MRV ระดับประเทศ/อุตสาหกรรม ระดับผู้ประกอบการ
ผู้เข้าร่วมตลาด ทุกสาขาการผลิต เน้นที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูง และธุรกิจขนาดกลางและขนาดใหญ่ ไม่เจาะจง ขึ้นอยู่กับความสมัครใจของผู้เข้าร่วม
การจัดสรรสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทำได้ทั้งแบบให้เปล่าและประมูล ทำได้ทั้งแบบให้เปล่าและประมูล
บทลงโทษ มีบทลงโทษชัดเจน ไม่มีบทลงโทษแต่อาจมีสิ่งจูงใจ

คาร์บอนเครดิตได้มาอย่างไร?

รูปแบบของการซื้อขายคาร์บอนเครดิต

ผู้ซื้อในตลาดคาร์บอน

ประเทศภาคผนวกที่ 1 (ตามพิธีสารเกียวโต) เช่น รัฐบาลประเทศพัฒนาแล้ว บริษัทหรืออุตสาหกรรมที่ต้องการลดก๊าซเรือนกระจก
Carbon Fund กองทุนที่เกิดจากการรวมตัวกันของรัฐบาลหรือกลุ่มบริษัทเอกชนที่ต้องการ Credit
Carbon Broker (นายหน้า ผู้จัดหาเครดิต)

สถานการณ์ตลาดคาร์บอนในและต่างประเทศ

ตลาดคาร์บอนในต่างประประเทศ

อบก.ได้ติดตามความเคลื่อนไหวในตลาดคาร์บอนที่สำคัญของโลก 4 แห่งได้แก่

  1. ตลาด European Union Emissions Trading Scheme (EU ETS) หมายถึง ตลาดซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในสภาพยุโรป เพื่อบรรลุเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกตามพิธิสารเกียวโต โดยมีการซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เรียกว่า “European Union Allowance (EUA)”

  2. ตลาด Clean Development Mechanism (CDM) หมายถึง กลไกหนึ่งที่กำหนดขึ้นภายใต้พิธีสารเกียวโตเพื่อช่วยให้ประเทศอุตสาหกรรมซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มภาคผนวกที่ 1 (Annex I countries) สามารถบรรลุพันธกรณีในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายในช่วงปี พ.ศ. 2551 – 2555 ให้อยู่ในระดับที่ต่ำกว่าปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2533 ประมาณร้อยละ 5 โดยซื้อคาร์บอนเครดิตที่ได้จากการทำโครงการ CDM ในประเทศกลุ่มนอกภาคผนวกที่ 1 (Non-Annex I countries) ที่เรียกว่า “Certified Emission Reduction (CER)” เพื่อนำไปหักลบปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศ

  3. ตลาด California Carbon Allowance (CCA) หมายถึง ตลาดซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของในรัฐแคลิฟอร์เนียของสหรัฐ เพื่อบรรลุเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกตาม California Assembly Bill 32 "California Global Warming Solutions Act of 2006" ของ California Air Resources Board

  4. ตลาด Regional Greenhouse Gas Initiative (RGGI) หมายถึง ตลาดซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ตั้งขึ้นโดยโรงไฟฟ้าในกลุ่มรัฐสมาชิก [ประกอบไปด้วย Connecticut, Delaware, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New York, Rhode Island, and Vermont] ซึ่งจะกำหนดเพดานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในกลุ่มโรงไฟฟ้า โดยจะลดลงร้อยละ 2.5 ต่อปี จากปีฐาน ค.ศ. 2015 ถึงปีค.ศ. 2020 โดยมีการซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เรียกว่า “RGGI allowance (RGA)”

ท่านสามารถติดตามข่าวสารความเคลื่อนไหวของตลาดดังกล่าวได้จาก

จดหมายข่าว อบก. [#]

ตลาดคาร์บอนรายสัปดาห์ [#]

ราคาคาร์บอนในตลาดต่างประเทศ [#]

ตลาดคาร์บอนของไทย

ภาพรวมราคาในตลาดภาคสมัครใจของไทย

รายละเอียดโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานของประเทศไทย(Thailand Voluntary Emission Reduction Program: T-VER) เพิ่มเติมที่ http://ghgreduction.tgo.or.th/

CopyRight. © 2016 - 2020 Carbon Market All Rights